وبلاگ تخصصی مهندسی علوم دامی

توليد و كارآيي

هدف اصلي از هر گله گاو شيري ، افزايش ميزان شير توليد شده به وسيله هر گاو در دوره شيردهي خود است . در جهت رسيدن به اين هدف مي بايست فاكتورهاي موثر را بشناسيم و از اين طريق به فروش شير نيز كمك كنيم . اين فاكتورها شامل سلامت پستان گاو ، حداكثر شير توليد شده و تداوم در ثبات توليد شير گاوها است .در گله توليد كننده، كارآيي توليد زياد شير به وسيله شيردهي امکان پذیر است. جهت رسیدن به این مقصود ما بايد به مديريت توليدمثل توجه داشته باشيم.
تخمدان ها دو هورمون استروژن و پروژسترون را ترشح مي كنند . به علاوه ، بعد از وقوع آبستني پرده جفت جنين مقدار زيادي استروژن و مقداري نيز پروژسترون ترشح مي كند . اين دو هورمون  بصورت سينرژيسم ، مجراي پستان را تحريك كرده و باعث توسعه سیستم لوبول و آلوئول و  رشد پستان ها  می شوند. نزديك زايمان هورمون هاي ديگر به انضمام گلوكو كورتيكوئيدها ، پرولاكتين و هورمون هاي رشد در غلظت بالا ترشح مي شوند . قسمت زيادي از موفقيت شيردهي به خاطر وجود اين هورمون هاست زيرا بدون آن ها ، غده پستان نمي تواند پروتئين سازي كند و لاكتوژن سازي هم صورت نمي گيرد .

اين موضوع بايد مورد توجه قرار گيرد كه در زمان آبستنی توليد شير ضروري است . به عبارت ديگر تمام توسعه و رشد غده پستان و آغاز شيردهي مربوط به موفقيت درآبستنی است .
فاصله زايش ها بر روي ميانگين روزها ی شیردهی و متوسط توليد شير روزانه تأثير مستقيم دارد
به طور كلي افزايش فاصله زايش ، ميانگين روزهاي شيردهي گله را افزايش مي دهد.

منحنی شیردهی
منحنی شیردهی میزان تولید شیر گاو را پس اززایش  و ترشح آغوز تا زمان خشکی (تقریباً305 روز) نشان می دهد.

منحنی : نقطه اوج تولید شیر، سطح تداوم و اثر حوادث خاص بر تولید شیر را مشخص می کند.
- نمودار شیردهی تقریباً ثابت است و از روی آن می توان میزان تولید شیر را براساس اوایل دوره پیش بینی کرد.
- گاوها در اولین دوره شیردهی دارای منحنی شیردهی مسطحی هستند.
- گاوها در اولین دوره شیردهی در سطحی معادل 25% گاوهای بالغ به اوج تولید می رسند.
- گاوهای بالغ نسبت به گاوهای شکم اول در سطح بالاتری از تولید به اوج می رسند ولی تداوم اوج در آن ها چندان مطلوب نیست..
- تداوم شیردهی به طور میانگین باید در حدود 96 -94 درصد باشد. مثلاً تولید شیر هر ماه باید تقریباً 95 درصد یک ماه قبل باشد.
- میزان افت تولید پس از سپری شدن اوج تولید شیر در تلیسه 2/0 درصد در روز ودر گاو بالغ 3/0 درصد در روز می باشد.
- تجزیه و تحلیل منحنی شیردهی در تشخیص مشکلات تغذیه ای و مدیریتی گله های شیری حائز اهمیت است.
- تولید بالا نیازمند اوج تولید و تداوم بالا می باشد. - به کاهش تولید شیر پس از رسیدن به اوج شیردهی تداوم شیردهی گفته می شود.
- به ازاء هر کیلوگرم تولید مازاد شیر در زمان اوج تولید، مقدار تولید شیر طی کل دوره شیردهی به میزان 200 تا 300 کیلوگرم افزایش می یابد.
- اگر گاو به اوج تولید نمی رسد پروتئین جیره را کنترل کنید.
- اگر گاو به اوج می رسد ولی نمی تواند آن را حفظ کند به انرژی جیره توجه کنید.
- در گاو با پتانسیل بالای ژنتیکی، اوج شیردهی در سطح بالایی است و دوام شیردهی هم بیشتر است.
- گاوداران باید از میزان تولید شیر در اوج شیردهی به عنوان شاخص عملکرد تولید شیر گله استفاده کند.
- استرس های مختلف مثل  تغذیه ای، گرمائی، حمل و نقل و .... می توانند روی تداوم شیردهی و رسیدن به اوج شیردهی و میزان آن تأثیر منفی داشته باشند که گاهی بسیار مشهود و غیرقابل اجتناب است.
- کوتاه بودن دوره شیردهی ممکن است ناشی از چاقی بیش از حد گاوها، پائین بودن مصرف انرژی یا ژنتیکی باشد.
- درصد چربی وپروتئین شیر با افزایش میزان تولید کاهش می یابد.
- در طول دوره شیردهی میزان چربی و پروتئین شیر بیش از 3/3 و 4/3 حفظ شود.
- بالا بودن چربی شیر و تولید اندک نشان دهنده ضعف گاوها یا کاهش خوراک مصرفی است.
- پائین بودن درصد چربی نشان دهنده ضعف عملکرد شکمبه به بیماری های متابولیکی یا مشکلات مربوط به ترکیب خوراک می باشد.
پائین بودن درصد پروتئین نشان دهنده کمبود انرژی است.

در نظر گرفتن هزينه پائين براي توليد شير باعث كاسته شدن توليد شير شده و منحني شيردهي سير نزولي طي نمايد.

به علاوه ، در طول 3 - 2 ماه بعد از زايمان توليد شير به حداكثر ميزان خود مي رسد و بعد از 8 - 7 ماهگي توليد شير كاهش مي يابد تا اين كه در 10 ماهگي بعد از زايش ميزان توليد شير به ميزان قابل توجهي كاهش مي يابد .
در شروع دوره جديد شيردهي ، گاو مي بايست در طول 10 ماه آبستن شده و دوباره زايش كند .

ما مي بايست به حداكثر توليد شير كه در حدود 90 - 60 روزگي بعد از زايمان اتفاق مي افتد توجه داشته باشيم و حدود اين دوره ( 150 - 60 روز پس از زايمان ) وقتي كه گاو به مقدار پيک سوددهی مي رسد اهميت قائل شويم .

گاو در زمان هايي كمتر آبستن مي شود كه مي خواهد زمان زيادي را در قسمت آخر منحني شيردهي سپري كند ، در نتيجه سود حاصل كاهش مي يابد . اگر با توليد كم مبارزه گردد : توسعه و پيشرفت فراوان حاصل مي شود .

دوشیدن شیر : (Milk Ejection)
خروج شیر با یک تحریک عصبی شروع می گردد. بیشترین تحریک توسط تیتها انجام می گیرد. با توجه به اینکه اعصاب در این قسمت بیشترند.هر پدیده ای که به دوشش مربوط باشد نیز می تواند به عنوان یک محرک عمل کند. اعمالی از قبیل شستن پستان گاو، فرو بردن سرپستانکها در محلول ضد عفونی، سروصدای شیردوش و....
تحریک عصبی به هیپوتالاموس می رود که منجر می شود هورمون اکسی توسین ساخته شده ودر غده هیپوفیز ذخیره شده را در خون آزاد کند. اکسی توسین وقتی به غده پستان می رسد، باعث می شود سلولهای پوششی عضلانی(میواپیتلیال) که حبابچه مولد شیر را احاطه کرده اند، منقبض شوند و اندازه مجاری حبابچه ها کاهش یابد. و با فشار شیر را وارد مجاری سازد.

نزدیک به 30 تا 60 ثانیه بعد از تحریک پستانکها، انقباض این سلولها شروع می شود. اوج تولید اکسی توسین در 1تا2 هفته اول شیردهی بعد ار یک دقیقه بعد از تحریک به دست می آید.در 5تا6 هفتگی شیردهی در دو دقیقه بعد از تحریک و در 15تا16 هفتگی در بیش از دو دقیقه به دست می آید. نیمه عمر اکسی توسین نزدیک به 55/0 تا 6/3 دقیقه است وغلظتهای موثر این هورمون در خون 6تا8 دقیقه دیده می شود. پس لازم است هنگام فعال بودن اکسی توسین، شیر به سرعت دوشیده شودکه گاو بین 45 ثانیه یا 5/1 دقیقه تا 5 دقیقه بعد از شستن پستان دوشیده شود تا از این رفلکس نمایان شود. نزدیک به 5 دقیقه نیز زمان نیاز است تا شیردوشی تمام شود.هر چه دوره شیردهی پیش می رود اکسی توسین کاهش می یابد. چنانچه ماشین شیردوش پس از تحریک با تاخیر وصل شود، ممکن است تولید کاهش یابد و مقدار کمی از شیر موجود در پستان دوشیده شود. چون تاثیر اکسی توسین بر روی سلولهای میو اپیتلیال ممکن است از بین برود وشیر به مجاری حبابچه برگشت داده شود. در این صورت برای دوشیدن کامل شیر نیازبه تحریک دیگری می باشد.

ترس وهیجان در آزاد شدن شیر اشکال ایجاد می کند. برای حداکثر تولید شیر، باید از ایجاد ترس و هیجان در خلال دوشش پرهیز کرد. به علت رابطه اکسی توسین و آدرنالین،ترس و هیجان مانع آزاد شدن شیر می گردد اگر قبل از تحریک آدرنالین در خون رها شود از آزاد شدن شیر کاملا جلوگیری می کند. آدرنالین موجب انقباض مجاری خونی و جلوگیری از رسیدن اکسی توسین به پستان می نماید. هر گونه استرس در زمان شیردوشی موجب تحریک اعصاب سمپاتیک و ترشح اپی نفرین را در پی دارد. این هورمون با انقباض رگهای خونی، موجب کاهش جریان خون به پستان شده و در پی آن اکسی توسین کمتر به پستان می رسد و از چسبیدن اکسی توسین به رسپتورهای اکسی توسین در سلولهای میواپیتلیال جلوگیری می کنددر نتیجه از اثر اکسی توسین جلوگیری می کند.

تهیه کننده: خانم مهندس طراوت