وبلاگ تخصصی مهندسی علوم دامی

*رامین فرهادی

دانشجوی کارشناسی ارشد فیزیولوژی دام دانشکده کشاورزی دانشگاه تبریز ‏

* شهرام میرشادی

دانشجوی کارشناسی ارشد ‏تغذیه دام دانشکده کشاورزی دانشگاه تبریز

مقدمه ‏

تغذیه وخوراک دادن یک علم مدیریتی مهم در صنعت پرورش گاوهای شیری است. در نسل جدید گاوهای ‏شیری به علت سطح بالای تولید، مدیریت آنها مساله بسیارپیچیده و مهمی است و نیاز به استفاده از ‏تکنولوژی های مناسبی دارد. استفاده از جیره های کاملاً مخلوط یک روش خوراک دادن رو به گسترش در ‏واحد های پرورش گاوهای شیری است که نتایج رضایت بخش و با ارزشی در افزایش تولید شیر و ترکیبات آن ‏‏(درصد چربی و پروتئین شیر ) نشان داده است. این روش در گاهای شیری بخصوص پرتولید (سوپر) کمک ‏می کند تا به حداکثرعملکرد خود برسند و علاوه بر افزایش توان تولید شیر،عملکرد مناسب شکمبه را رقم ‏زده و می تواند از بروز بیماری های متابولیکی بویژه اسیدوز تا حد زیادی جلوگیری کند.‏

جیره های کاملاً مخلوط (‏total mixed ration‏)‏

در سیستم تغذیه ای ‏TMR‏ تمامی اجزای خوراک اعم از علوفه، کنسانتره، افزودنی ها وغیره با هم مخلوط ‏شده و در غلظت ونسبت معین شده ای تنظیم می شوند و بصورت آزاد در اکثر ساعات روز در اختیارحیوان ‏قرار می گیرد. در جیره های ‏TMR‏ لقمه غذایی یکنواخت و از نظر تغذیه ای متعادل است. در این سیستم ‏تغذیه ای نیاز به مخلوط کن ثابت یا متحرک است تا جیره، کاملاً مخلوط وبین دام ها توزیع شود.البته در فارم ‏های بالای 50 رأس گاو شیری دارند توصیه می شود و تا حدودی مدیریت تغذیه فارم را راحت و کنترل آن ‏را دقیق تر می کند. نقش مدیریت در این سیستم بسیار قابل توجه است که باید نظارت برعلوفه و ‏انبارخوراک، فرمولاسیون جیره، گروه بندی گاوها، مخلوط کامل جیره و اقتصاد کاملاً مد نظر شخص مدیر ‏باشد. استفاده از جیره های کاملاً مخلوط در فارم های شیری پیشرفته رو به گسترش بوده و توانسته حدود ‏‏10-5 درصد تولید شیر گاوها را در دوره های شیرواری افزایش و بیماری های متابولیکی بخصوص اسیدوز، ‏نفخ را کاهش دهد.‏

نکات مورد توجه در آماده کردن جیره های ‏TMR

‏1- آزمایش علوفه و مواد خوراکی : از آنجاییکه ترکیبات علوفه ها یا مواد سیلویی در معرض تغییر هستند لذا ‏نمونه گیری و تست نمونه ها حائزاهمیت است. حتی الامکان باید هفته ای یک بارعلوفه و مواد خوراکی ‏تست شوند تا درصد ماده خشک و رطوبت آنها دچار تغییر نشود.‏

‏2- تعیین ماده خشک مواد سیلویی : با توجه به شرایط آب و هوایی منطقه باید در صورت استفاده از مواد ‏سیلویی هفته ای یا دو هفته ای یکبار درصد ماده خشک مواد سیلویی تعیین شود. درصورت پایین یا بالا ‏بودن ماده خشک مواد سیلویی کیفیت کل جیره تحت تاثیر قرار گرفته و در تولید شیر تغییر ایجاد می شود.‏

‏3- تعیین ‏PH ‎جیره کاملاً مخلوط : ‏PH‏ جیره ‏‎ TMR ‎باید در نظر گرفته شود چرا که ‏PH ‎‏ محیط شکمبه ‏تحت تاثیر جیره بوده و با کم یا زیاد شدن ‏PH ‎‏، فعالیت های باکتریایی و پروتوزوآی شکمبه متحول می شوند. ‏پس افزودن بافر کافی ورساندن ‏PH‏ جیره ‏TMR ‎‏ به 6-5/5 سبب افزایش مصرف ماده خشک و بهبود تولید ‏شیر می شود.‏

‏4- حفظ تازگی مواد خورکی قبل از تغذیه گاوها : باید توجه شود که جیره مخلوط ، مناسب با نیاز روزانه ‏گاوها باشد و همچنان کیفیت مواد خوراکی حفظ شود.‏

لازم به ذکر است که هنگام برنامه ریزی این جیره ها باید: مصرف ماده خشک، درصد ماده خشک، پروتئین خام ‏محلول، پروتئن خام قابل تجزیه، غلظت و کل انرژی خالص شیردهی جیره، ‏NDF، ‏ADF، ‏NFC، ‏‎ ‎چربی، ‏مقدار مواد معدنی ( کلسیم، فسفر، منیزیم، پتاسیم، گوگرد، و نمک )، مقدار ویتامین ها (‏A،D‏، E ‎‏)، نسبت ‏علوفه به کنسانتره و نسبت مگا کالری انرژی خالص شیردهی به پوند یا کیلوگرم پروتئین خام در نظر گرفته ‏شوند.‏

نکات مدیریتی هنگام استفاده از ‏TMR‏

• جیره به طور مکرر ( هفته ای ) باید تست شود.‏
• علوفه سیلویی باید به درستی خرد شود، از علوفه های خیلی بلند و دانه های بیش از حد درشت در ‏جیره اجتناب شود.‏
• ماده خشک مواد سیلویی باید حداقل درهرهفته بررسی شود، تغییر در ماده خشک می تواند کل جیره ‏را تغییر دهد.‏
• جیره باید به طور صحیحی مخلوط شود تا جیره متعادل و یکنواخت شود.‏
• مصرف کم غذا توسط گاوها نشان دهنده پایین بودن کیفیت خوراک است که باید آخورها روزانه ‏بررسی شوند تا بیش از 4-3 درصد خوراک بدون مصرف در آخور نباشد.‏
• جیره باید حدود 20-22 ساعت در روز در دسترس گاوها باشد.‏
• گاوها باید براساس سطح تولید و سن شان گروه بندی شوند مثلاً یک فارم بدون نقص که از سیستم ‏TMR‏ استفاده می کند دارای 7 گروه تغذیه ای است. گروه گاوهای پرتولید، متوسط، کم تولید – گاوهای ‏خشک : اوایل دوره خشکی، اواخر دوره خشکی(4-3 هفته مانده به زایمان ) – تلیسه ها : تلیسه های در حال ‏رشد، تلیسه های شکم اول ‏
• به منظور کاهش هزینه ها می توان برای گاوهای کم تولید ازعلوفه ها و مواد خوراکی ارزان قیمت ‏استفاده کرد.‏
• جیره تلیسه های در حال رشد عمدتاً باید کنسانتره باشد و فقط میتوانند به مقدار کمی ‏TMR ‎‏ مصرف ‏کنند.‏
• علوفه های استفاده شده باید دارای کیفیت خوبی باشند، بخصوص برای گاوهای پرتولید باید دقت ‏شود.‏
• تلیسه ها باید بالاتر از سطح تولیدشان (20 درصد بالاتر از سطح تولید ) به خاطر رشد بدنشان ‏تغذیه شوند.‏
• درگروه گاوهای خشک 4-3 هفته مانده به زایمان باید تعادل کاتیون – آنیون رعایت شود.‏
• قطعات علوفه در ‏TMR‏ به اندازه 5/2 تا 8 سانتی متر باشد.‏
• افزودن بافر به جیره می تواند بمنظور کاهش خطر احتمالی بروز بیماریهای متابولیکی مفید باشد.‏
• برای هر گاو در حدود 80-70 سانتی متر فضای آخور در نظر گرفته شود.‏
• ماده خشکTMR ‎‏ باید بین 45-70 درصد باشد.‏

مزایای استفاده از جیره کاملاً مخلوط ‏

• بهبود بازده خوراک اغلب در گله هایی که از سیستم ‏TMR ‎‏ استفاده می کنند، رخ می دهد.‏
• با مصرف جیره ‏TMR‏ شرایط محیط شکمبه مطلوب تر می شود.‏
• یک افزایش حدود 4 درصدی در مصرف خوراک با این روش در مقایسه با جیره های معمولی می ‏تواند مورد انتظار باشد.‏
• بروز مشکلات گوارشی و متابولیکی ( بویژه اسیدوز ) اغلب کاهش می یابد.‏
• تولید شیر حدود 10-5 درصد با استفاده از این سیستم افزایش می یابد. تحقیقات و تجربیات نشان داده ‏است که استفاده از این سیستم موجب 900-450 کیلوگرم تولید شیر بیشتر به ازای هر گاو در یک ‏دوره شیردهی شده است.‏
• کنترل ترکیبات جیره ، تدوین ومدیریت روی آن راحت تر و دقیق تر است.‏
• قدرت انتخاب گاو در مصرف خوراک حذف می شود.‏
• با افزایش مصرف ماده خشک میزان چربی و پروتئین شیر افزایش می یابد.‏
• اتلاف خوراک در این سیستم کمتر است.‏
• از محصولات فرعی و پسماند های زراعی و باغی می توان به کمک این سیستم استفاده کرد.‏
• نیروی کارگری را کمتر و مدیریت را راحت تر می کند.‏
• سطوح بالایی از مواد خوراکی را در جیره های کاملاً مخلوط می توان استفاده کرد.‏
• این سیستم تغذیه ای آزاد مواد معدنی و دیگر افزودنی ها را کاهش می دهد همچنین امکان افزودن ‏برخی از مواد خوراکی مانند چربی، نیاسین، اوره و فرآورده های پروتئینی حیوانی را ممکن می سازد.‏

معایب استفاده از جیره های کاملاً مخلوط ‏

• برای مخلوط کردن جیره نیاز به مخلوط کن است که هزینه بر است.‏

• برای همه گاوهای یک گله جیره هماهنگ تنظیم نمی شود و گاوها باید سطح بندی شوند.‏

• برای گله های کوچک (کمتر از 50 رأس گاو شیری ) مقرون به صرفه نیست.‏

• در این سیستم آنالیز خوراک بخصوص برای درصد ماده خشک و رطوبت بطور مکرر نیاز است ‏‏.‏

• نیاز به انبار ویژه ای برای عمل مخلوط سازی جیره و نگهداری می باشد.‏

نتیجه گیری :‏

تغذیه و نحوه خوراک دهی گاوهای شیری از اهمیت ویژه ای برخوردار است که این درعین پیچیدگی، ‏مدیریت قوی را طلب می کند. امروز به علت افزایش سطح تولید گاوهای شیری، مدیریت تغذیه و روش ‏های خوراک دادن مهم بوده و نیاز به استفاده از تکنولوژی مناسب وجود دارد. جیره های کاملاً مخلوط یک روش ‏خوراک دادن است که درآن تمام ترکیبات یک جیره با هم مخلوط و به مصرف حیوان می رسد. نتایج ‏مطالعات و تجربیات متعددی مفید بودن این سیستم را در افزایش توان تولید شیر گاوها، افزایش مصرف ماده ‏خشک، کاهش ابتلا به بیماری های متابولیکی، کاهش اتلاف خوراک، کنترل دقیق تر ترکیبات جیره وغیره را ‏تایید کرده اند و از این رو استفاده از این سیستم در فارم های مدرن گسترش یافته و نتایج رضایت بخش و ‏ارزنده ای در افزایش تولید شیر، مقدار پروتئین و چربی شیر بدست آمده است. البته استفاده از این سیستم در ‏گله های کوچک بخاطر هزینه های تجهیزات و برخی موارد دیگر محدود است و از روش های خوراک دهی ‏دیگری استفاده می کنند.‏

منابع :‏

1- اشمیت .اچ . جی ، ون ولک . دی . ال . هاتجن .اف .اف.1390. اصول پرورش گاوهای شیرده . ‏مترجمین : غلامرضا قربانی ‏، حشمت الله خسروی نیا . اصفهان : انتشارات دانشگاه صنعتی اصفهان.

2- باشتني. م، فرهنگ‌ فر. ه. 1390. تغذيه گاو شيري. مشهد :انتشارات واژگان فرد.‏

3- مک کولو.ا. مارشال .1380.جیره های کاملاً مخلوط و گاو های پرتولید . مترجمین : عباسعلی ‏ناصریان،علیرضا فروغی. مشهد : انتشارات رواق مهر. ‏

4- هاتجنز. م .1389. روش های موفق در تغذیه گاوهای شیری. مترجم : اکبر اسدیان، مجتبی زاهدی فر، ‏شهاب الدین مشرف. اصفهان : انتشارات رنگینه.

5. Brian.P, Lammers.A, Heinrichs.J, Virginia.A.I,1985.Use of total mixed rations(TMR) for dairy cows. University park.Penn state 16802.

6. Butler M., Patton J., Mulligan F.J. and Murphy J.J. (2009).Comparison of milk production performance of Holstein Friesian cows managed under pasture or partial mixed ration feeding systems. Agricultural Research Forum, Tullamore, p.25.

7. Maulfair.D.D, Fustini.M, Heinrichs.A.J, 2011.Effect of varying total mixed ration particle size on rumen digesta and fecal particle size and digestibility in lactation dairy cows.J. Dairy sci,94:7-10.

8. Mccullough.M.E, 1989.Feeding the super cow. Fort Atkinson: Hoards Dairyman.

9. Patton.J, Butler.M, Murphy.J.J,2010.The role of total mixedration(TMR) feeding in pasture- based dairy systems. Teagasc, Animal and Grassland Research and innovation.P.N:5673.

10. Robinson.P.H, Meyer.D, 2010. Total mixed ration(TMR) sampling protocol. University of California, Agriculture and natural Resources.

11. Vibart.R.E, Burns.J.C, Fellner.V, 2010.Effect of replacing total mixed ration with pasture on ruminal fermentation. The professional Animal Scientist,26: 435-442.

‏

نویسنده: رامین فرهادی- ۲۸  دی ماه ۱۳۹۱